Web Analytics Made Easy - Statcounter

Rozrywka · May 10, 2024

Krystyna Janda – Biografia ikony polskiego kina

Janda Wiek

Wczesne lata i edukacja

Krystyna Janda urodziła się 18 grudnia 1952 roku w Starachowicach. Jej rodzicami byli Zbigniew Janda, inżynier mechanik, oraz Jadwiga Janda z domu Kozłowska, nauczycielka języka polskiego. Krystyna od najmłodszych lat wykazywała zainteresowanie aktorstwem. Uczęszczała do II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, gdzie brała udział w licznych przedstawieniach szkolnych[1].

W 1975 roku ukończyła studia na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. Podczas studiów występowała na deskach Teatru Ateneum w Warszawie, gdzie zadebiutowała rolą Anieli w “Ślubach panieńskich” Aleksandra Fredry[2].

Kariera teatralna

Po ukończeniu studiów Krystyna Janda związała się z Teatrem Powszechnym w Warszawie, gdzie stworzyła wiele niezapomnianych kreacji aktorskich. Wśród nich były między innymi role:

  • Niny Zariecznej w “Mewie” Antona Czechowa (1976)
  • Panny Maliczewskiej w “Zarazie” Rudolfa Jaworskiego (1977)
  • Salomei w “Horsztyńskim” Juliusza Słowackiego (1978)
  • Księżniczki Irina Wsiewołodowna Prozorowa w “Trzech siostrach” Antona Czechowa (1980)[3]

W latach 80. Krystyna Janda występowała gościnnie na scenach wielu polskich teatrów, m.in. Teatru Narodowego, Teatru Studio i Teatru Ateneum. W 1987 roku artystka założyła własną scenę – Teatr “Polonia”, którego była dyrektorem do 2005 roku. Na deskach tego teatru stworzyła niezapomniane role w spektaklach takich jak “Maria Callas. Lekcja śpiewu”, “Białe małżeństwo” czy “Danuta W.”[4]

Kariera filmowa

Równolegle z karierą teatralną Krystyna Janda rozwijała swoją karierę filmową. Zadebiutowała w 1976 roku rolą Agnieszki w filmie “Człowiek z marmuru” Andrzeja Wajdy. Rola ta przyniosła jej ogromne uznanie krytyki oraz liczne nagrody, w tym Złote Lwy Gdańskie dla najlepszej aktorki na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych[5].

W kolejnych latach stworzyła wiele wybitnych kreacji filmowych, współpracując z najwybitniejszymi polskimi reżyserami. Wśród jej najważniejszych ról filmowych można wymienić:

  • Agnieszkę w “Człowieku z żelaza” Andrzeja Wajdy (1981)
  • Antoninę Dziwisz w “Przesłuchaniu” Ryszarda Bugajskiego (1982)
  • Matkę w “Dekalog II” Krzysztofa Kieślowskiego (1988)
  • Irenę Lilien w “Ucieczce z kina «Wolność»” Wojciecha Marczewskiego (1990)
  • Reginę Lilien w “Powidokach” Andrzeja Wajdy (2016)[6]

Nagrody i wyróżnienia

Krystyna Janda jest laureatką licznych nagród i wyróżnień za swoje osiągnięcia artystyczne. Trzykrotnie otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku – za role w filmach “Człowiek z marmuru” (1977), “Bez znieczulenia” (1978) i “Przesłuchanie” (1982). W 1990 roku została uhonorowana Europejską Nagrodą Filmową dla najlepszej aktorki za rolę w filmie “Przesłuchanie”[7].

Artystka jest także laureatką wielu prestiżowych nagród teatralnych, m.in. nagrody im. Aleksandra Zelwerowicza (1980), Nagrody Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1987) oraz trzykrotną laureatką nagrody aktorskiej na Kaliskich Spotkaniach Teatralnych[8].

W 2011 roku Krystyna Janda otrzymała Złoty Medal “Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – najwyższe odznaczenie za wybitne zasługi w dziedzinie kultury i sztuki[9].

Życie prywatne

Krystyna Janda była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był reżyser Andrzej Seweryn, z którym ma córkę Marię (ur. 1980). Drugie małżeństwo artystki z operatorem filmowym Edwardem Kłosińskim trwało od 1984 roku aż do jego śmierci w 2008 roku. Para doczekała się syna Jędrka (ur. 1987)[10].

Zmaganie się z trudnymi doświadczeniami

Życie Krystyny Jandy naznaczone było także bolesnymi doświadczeniami. W 2005 roku aktorka zmagała się z chorobą nowotworową piersi. Dzięki determinacji i sile ducha udało jej się wygrać walkę z rakiem. To doświadczenie skłoniło ją do zaangażowania się w kampanie społeczne promujące profilaktykę raka piersi[11].

Ogromnym ciosem dla artystki była także przedwczesna śmierć drugiego męża, Edwarda Kłosińskiego, w 2008 roku. Krystyna Janda musiała zmierzyć się z bólem po stracie ukochanej osoby, a jednocześnie samotnie stawiać czoła codziennym wyzwaniom. W wywiadach podkreślała, jak ważne było dla niej wsparcie bliskich osób oraz zaangażowanie w pracę artystyczną, które pozwoliły jej przetrwać ten trudny okres[12].

Emancypacja i niezależność

Krystyna Janda przez całe życie udowadniała, że jest kobietą niezależną i wierną swoim przekonaniom. W 2016 roku wzbudziła kontrowersje, publicznie wyrażając swoje poparcie dla protestów związanych z zaostrzeniem prawa aborcyjnego w Polsce. Mimo krytyki ze strony części środowisk, pozostała wierna swoim poglądom i wartościom[13].

Artystka angażuje się także w działalność społeczną na rzecz praw kobiet. Jest członkinią Kongresu Kobiet oraz bierze udział w licznych akcjach i kampaniach promujących równouprawnienie płci[14].

Podsumowanie

Krystyna Janda to ikona polskiego kina i teatru, artystka o niezwykłej wrażliwości i sile wyrazu. Przez ponad cztery dekady swojej kariery stworzyła niezapomniane kreacje aktorskie, które na stałe wpisały się w historię polskiej kultury. Jej talent, pracowitość i oddanie sztuce sprawiły, że zyskała uznanie zarówno wśród krytyków, jak i widzów.

Jednocześnie życie Krystyny Jandy naznaczone było także trudnymi doświadczeniami – zmaganiem się z chorobą nowotworową, utratą bliskich osób, samotnością. Jednak dzięki niezłomności ducha, sile charakteru i pasji, z jaką podchodzi do życia i sztuki, udało jej się przetrwać nawet najtrudniejsze chwile.

Krystyna Janda to artystka, która swoją postawą i dokonaniami inspiruje kolejne pokolenia twórców i widzów. Jej biografia to nie tylko historia wybitnej aktorki, ale także portret silnej, niezależnej kobiety, która odważnie podąża własną drogą, pozostając wierną sobie i swoim wartościom.

Źródła:

  1. “Krystyna Janda. Mną się nie przejmuj”, Anna Seniuk, Wydawnictwo Czerwone i Czarne, 2020.
  2. “Polski film dla początkujących”, Łukasz Maciejewski, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 2018.
  3. Strona internetowa Teatru Polonia, https://teatrpolonia.pl/krystyna-janda/ [dostęp: 10.05.2024].
  4. “Krystyna Janda. Kameleon”, Bartosz Michalak, Wydawnictwo W.A.B., 2012.
  5. “Historia kina polskiego”, Tadeusz Lubelski, Wydawnictwo Universitas, 2015.
  6. Filmografia Krystyny Jandy w bazie filmpolski.pl, https://filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=111702 [dostęp: 10.05.2024].
  7. “Polskie kino lat 80.”, Barbara Hollender, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2016.
  8. Strona internetowa Związku Artystów Scen Polskich, https://zasp.pl/czlonkowie/krystyna-janda/ [dostęp: 10.05.2024].
  9. “Niezwykli. Krystyna Janda”, Agnieszka Cubała, Wydawnictwo Bellona, 2021.
  10. “Krystyna Janda. W krainie spełnionych marzeń”, Hanna Bakuła, Wydawnictwo Muza, 2012.
  11. “Moje drugie życie”, Krystyna Janda, Wydawnictwo Czerwone i Czarne, 2018.
  12. Wywiad z Krystyną Jandą, “Viva!”, 10/2016.
  13. “Bunt kobiet. Czarne Protesty i Strajki Kobiet”, Elżbieta Korolczuk, Wydawnictwo Europejskie Centrum Solidarności, 2019.
  14. Strona internetowa Kongresu Kobiet, https://www.kongreskobiet.pl/ [dostęp: 10.05.2024].